Chuyện người kêu nóng, người kêu lạnh trong cùng một phòng không có nhiệt độ "đúng" cho tất cả, vì cảm giác nóng lạnh khác nhau thật theo cơ thể, tuổi, mức vận động và quần áo. Cách dễ chịu nhất là thống nhất một mức chung vừa phải cho cả phòng, rồi để mỗi người tự chỉnh phần riêng: người nóng ngồi gần gió, có quạt nhỏ; người lạnh ngồi xa luồng gió, có áo khoác mỏng. Cãi nhau về cái điều khiển thì ai thắng cũng có người khó chịu.
Không ai "làm màu": cảm giác nhiệt khác nhau thật
Trong văn phòng, chuyện tranh chấp điều hoà quen đến mức thành chuyện đùa. Ở nhà cũng vậy: chồng bật điều hoà xuống thấp, vợ đắp chăn; ông bà không chịu được gió lạnh, con cháu thì vã mồ hôi. Người kêu lạnh hay bị nói "yếu thế", người kêu nóng bị nói "khó chiều". Thật ra cả hai đều đang nói đúng cảm giác của mình.
Một vài nghiên cứu được trích nhiều:
- Kingma và van Marken Lichtenbelt (2015), công bố trên tạp chí Nature Climate Change: nhiều tiêu chuẩn nhiệt độ văn phòng dựa trên công thức xây dựng từ nhiều thập kỷ trước, lấy mức trao đổi chất của một người đàn ông trưởng thành trung bình làm chuẩn. Phụ nữ trung bình có mức trao đổi chất khi ngồi làm việc thấp hơn, nên dễ thấy lạnh ở cùng một nhiệt độ.
- Chang và Kajackaite (2019), tạp chí PLoS ONE: trong thí nghiệm ở nhiều mức nhiệt độ phòng, nữ làm bài toán và bài ngôn ngữ tốt hơn khi phòng ấm hơn; nam làm tốt hơn một chút khi phòng mát hơn, nhưng mức chênh nhỏ hơn.
Đây là xu hướng trung bình, không phải luật cho từng người. Có phụ nữ chịu lạnh giỏi, có đàn ông hay lạnh. Ngoài giới, cảm giác nhiệt còn phụ thuộc vào tuổi, vóc dáng, vừa đi ngoài nắng vào hay ngồi yên cả buổi, đang mặc gì, có đang ốm hay không. Thông điệp quan trọng: người thấy lạnh hay nóng hơn mình không phải đang làm khó mình.
Những thứ khiến cùng một phòng mà mỗi chỗ một kiểu
| Yếu tố | Ảnh hưởng | Cách tận dụng |
|---|---|---|
| Vị trí cửa gió | Ngồi ngay luồng gió lạnh hơn hẳn chỗ cuối phòng | Người hay nóng ngồi gần, người hay lạnh ngồi xa |
| Cửa sổ, nắng chiều | Chỗ gần kính có nắng nóng hơn nhiều vào buổi chiều | Rèm che, đổi chỗ theo mùa |
| Thiết bị toả nhiệt | Máy tính, máy in, tủ lạnh làm khu vực xung quanh ấm lên | Đặt xa người hay nóng |
| Hoạt động | Người đi lại nhiều, đứng nấu ăn nóng hơn người ngồi yên | Không lấy cảm giác của người vừa vận động làm chuẩn |
| Quần áo | Áo dài tay, đồ công sở dày ấm hơn áo phông | Thống nhất trang phục linh hoạt trong phòng lạnh |
Nhìn bảng này, nhiều tranh chấp có thể giải quyết bằng chỗ ngồi chứ không cần đụng tới điều khiển.
Trong văn phòng: một quy ước thay cho cuộc chiến cái điều khiển
- Hỏi cả phòng một lần: ai hay thấy nóng, ai hay thấy lạnh, ai thế nào cũng được. Có thể hỏi qua một phiếu ngắn để người ngại cũng trả lời.
- Chọn một mức chung: mức mà người nóng chịu được khi có quạt riêng, người lạnh chịu được khi có áo khoác mỏng. Không chọn theo người nói to nhất.
- Đổi chỗ nếu được: xếp người hay nóng gần cửa gió, người hay lạnh xa ra.
- Thiết bị cá nhân: quạt bàn nhỏ cho người nóng, áo khoác, khăn choàng mỏng cho người lạnh. Nếu được, đề xuất công ty hỗ trợ.
- Ai được chỉnh: thống nhất không ai tự ý đổi nhiệt độ; muốn đổi thì hỏi một câu trong nhóm.
Quy ước nghe có vẻ trịnh trọng cho một chuyện nhỏ, nhưng nó biến mỗi lần chỉnh điều hoà từ một hành động lén lút thành một câu hỏi bình thường: "Mọi người cho mình tăng lên một độ được không?"
Ở nhà: vợ chồng, ông bà, con nhỏ
Vợ chồng ngủ chung phòng
Đây là chuyện có thể kéo dài nhiều năm. Một số cách gia đình hay dùng:
- Người nóng ngủ phía gần quạt hoặc gần cửa gió, người lạnh ngủ phía trong.
- Hai chăn riêng: một chăn mỏng, một chăn dày, thay vì một chăn chung.
- Hẹn giờ điều hoà: mát lúc đầu đêm khi người nóng khó ngủ, tăng dần về sáng khi người lạnh dễ tỉnh.
- Nói ra bằng câu về mình: "Em nằm một lúc là lạnh buốt chân, mình để cao hơn một chút, anh dùng thêm quạt được không?"
Ông bà và trẻ nhỏ
Người cao tuổi và trẻ nhỏ thường điều hoà thân nhiệt kém hơn người trẻ khoẻ, dễ bị ảnh hưởng bởi lạnh quá hoặc nóng quá. Nên tránh để gió thổi thẳng vào người, để ý dấu hiệu mệt, khó chịu. Nếu ông bà có bệnh tim mạch, hô hấp, hoặc bé hay ốm, nên hỏi bác sĩ về nhiệt độ phù hợp trong nhà. Đừng ép ông bà ngủ phòng lạnh vì "điều hoà mới tốt"; hỏi ông bà thấy thế nào và tôn trọng cảm giác của ông bà.
Câu nói giúp chuyện nhỏ không thành cãi nhau
| Thay vì | Có thể nói |
|---|---|
| "Sao lạnh thế này, ai bật thấp thế?" | "Chỗ mình hơi lạnh, mọi người thấy tăng lên một chút có ổn không?" |
| "Nóng thì cởi áo ra, đừng đụng điều hoà." | "Mình để mức này, bạn dùng thêm quạt nhỏ nhé, chỗ bạn gần cửa sổ nắng." |
| Lặng lẽ chỉnh điều khiển | "Mình chỉnh một độ nhé, ai thấy không ổn thì nói." |
| "Lạnh gì mà lạnh." | "Bạn hay lạnh hơn mình à? Để mình đổi chỗ ngồi cho bạn xa cửa gió." |
Câu cuối có lẽ là câu hiệu quả nhất: nó thừa nhận rằng cảm giác của người kia là thật, và đưa ra một việc cụ thể.
Cửa sổ, quạt, gió trời: những tranh chấp khác
Không chỉ điều hoà. Có người thích mở cửa sổ cho thoáng, có người sợ bụi và tiếng ồn. Có người không ngủ được nếu không có quạt, có người hắt hơi khi có gió. Nguyên tắc vẫn vậy: tìm mức chung, rồi để phần riêng cho từng người tự chỉnh. Mở hé cửa thay vì mở toang; quạt quay về phía người cần, không quay khắp phòng; mở cửa sổ buổi sáng khi trời mát, đóng khi nắng gắt.
Khi không thể thoả mãn tất cả
Có những phòng mà người nóng nhất và người lạnh nhất chênh nhau quá xa. Khi đó, một mức chung luôn khiến ai đó hơi khó chịu. Có thể:
- Luân phiên theo buổi: sáng để mát hơn, chiều để ấm hơn, hoặc ngược lại.
- Ưu tiên người có lý do sức khoẻ, nói rõ để những người khác hiểu.
- Chấp nhận rằng "dễ chịu vừa phải cho mọi người" là kết quả tốt, không phải "hoàn hảo cho một người".
Áp dụng được ngay
- Hỏi những người cùng phòng: ai hay nóng, ai hay lạnh. Đừng đoán theo vẻ ngoài.
- Thử đổi chỗ ngồi hoặc chỗ ngủ theo vị trí cửa gió trước khi bàn chuyện chỉnh nhiệt độ.
- Chuẩn bị đồ cá nhân: quạt nhỏ cho người nóng, áo khoác mỏng cho người lạnh.
- Đề xuất một quy ước nhỏ: muốn chỉnh thì hỏi một câu.
- Dùng thử câu: "Chỗ mình hơi lạnh, mọi người thấy tăng lên một chút có ổn không?"
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trong cùng một phòng người thấy nóng, người thấy lạnh?
Cảm giác nhiệt phụ thuộc vào mức trao đổi chất, tuổi, vóc dáng, hoạt động, quần áo và chỗ ngồi gần hay xa cửa gió, cửa sổ. Nghiên cứu của Kingma và van Marken Lichtenbelt năm 2015 chỉ ra phụ nữ trung bình có mức trao đổi chất thấp hơn nên dễ thấy lạnh hơn ở cùng nhiệt độ. Đây là xu hướng trung bình, không đúng cho mọi người.
Văn phòng tranh cãi chuyện điều hoà thì giải quyết thế nào?
Hỏi cả phòng ai hay nóng, ai hay lạnh, chọn một mức chung vừa phải, xếp chỗ ngồi theo cửa gió và để mỗi người có thiết bị cá nhân như quạt nhỏ hoặc áo khoác. Thống nhất muốn chỉnh thì hỏi một câu trước.
Vợ chồng người nóng người lạnh ngủ chung phòng thế nào?
Có thể chia chỗ nằm theo hướng gió, dùng hai chăn có độ dày khác nhau, hẹn giờ điều hoà thay đổi trong đêm. Nói ra bằng câu về cảm giác của mình thay vì trách người kia.
Ông bà và trẻ nhỏ nằm điều hoà cần lưu ý gì?
Tránh để gió thổi thẳng vào người, để ý dấu hiệu mệt hay khó chịu, hỏi ý ông bà và tôn trọng cảm giác của họ. Nếu có bệnh tim mạch, hô hấp hay bé hay ốm, nên hỏi bác sĩ về nhiệt độ phù hợp.
Phụ nữ có làm việc tốt hơn khi phòng ấm hơn không?
Thí nghiệm của Chang và Kajackaite năm 2019 cho thấy nữ làm bài toán và bài ngôn ngữ tốt hơn khi phòng ấm hơn, còn nam làm tốt hơn một chút khi phòng mát hơn. Đây là kết quả một nghiên cứu, cho thấy xu hướng chứ không phải quy luật cho từng người.
