Để con bớt đòi mua đồ khi đi chợ, đi siêu thị, cách hiệu quả nhất là thoả thuận trước khi ra khỏi nhà: nói rõ hôm nay đi mua gì, con có được chọn một món không và trong giới hạn nào, và nếu con đòi thêm thì sẽ thế nào. Bàn lúc cả nhà đang bình tĩnh dễ hơn gấp nhiều lần so với bàn trước kệ kẹo, khi con đã nhìn thấy món đồ và bố mẹ đang vội.
Vì sao trẻ đòi nhiều nhất ở siêu thị
Đòi mua đồ ở siêu thị không phải dấu hiệu trẻ hư. Đó là phản ứng rất tự nhiên trước một môi trường được thiết kế để người ta muốn mua.
- Nhiều thứ đặt ngang tầm mắt trẻ. Kẹo, bánh, đồ chơi nhỏ thường nằm ở kệ thấp và gần quầy thu ngân, nơi trẻ phải đứng chờ.
- Bao bì nhiều màu, có nhân vật hoạt hình quen. Trẻ nhận ra nhân vật trước khi đọc được chữ.
- Trẻ nhỏ khó chờ đợi. Khả năng kìm một mong muốn tức thời để đổi lấy điều tốt hơn sau đó phát triển dần theo tuổi. Một đứa trẻ bốn tuổi thấy kẹo là muốn ngay, chuyện đó phù hợp với lứa tuổi.
- Trẻ đói, mệt, buồn chán. Đi siêu thị cuối ngày, khi con vừa tan học, là lúc dễ có nước mắt nhất.
Hiểu điều này giúp bố mẹ bớt bực. Mục tiêu không phải là làm cho con không muốn, mà là giúp con biết trước điều gì sẽ xảy ra với mong muốn ấy.
Thoả thuận trước khi đi: bốn câu cần nói
Một thoả thuận tốt ngắn, cụ thể, và được nói lúc con đang vui, ví dụ khi đang đi giày ở cửa.
- Hôm nay đi mua gì: "Mình đi mua rau, thịt, sữa cho cả nhà."
- Phần của con: "Con được chọn một món ăn vặt" hoặc "Hôm nay mình không mua đồ chơi, chỉ mua đồ ăn."
- Giới hạn của phần đó: "Một món, trong kệ bánh này, mẹ sẽ chỉ cho con." Với trẻ lớn có thể là một số tiền cụ thể con được tự chọn.
- Nếu con đòi thêm: "Nếu con muốn món khác nữa, mình ghi vào danh sách điều ước để dịp sau xem."
Có thể cho con nhắc lại thoả thuận: "Con nói lại xem hôm nay mình mua gì?" Trẻ nhớ thoả thuận do chính mình nói ra tốt hơn.
Danh sách điều ước: chỗ đặt mong muốn mà không phải mua ngay
Nhiều gia đình dùng một tờ giấy hay một ghi chú trên điện thoại để ghi những thứ con muốn nhưng chưa mua. Khi con đòi, bố mẹ không cần nói "không"; chỉ cần nói "mình ghi vào nhé". Mong muốn của con được ghi nhận, và thường sau vài tuần, con tự gạch đi một nửa danh sách vì không còn thích. Những món vẫn còn trên danh sách lâu là món con thật sự muốn, có thể dành cho sinh nhật, Tết.
Ở trong siêu thị: giữ thoả thuận
Dù đã bàn trước, con vẫn có thể đòi. Vài cách giữ thoả thuận mà không thành cãi nhau:
- Nhắc lại bình thản: "Mình đã thống nhất là một món ăn vặt. Con đã chọn bánh quy rồi. Món này mình ghi vào danh sách nhé."
- Gọi tên mong muốn của con: "Con thích chiếc xe này lắm nhỉ, nó có đèn sáng." Được gọi tên, cơn muốn thường dịu đi một chút.
- Giao việc: cho con cầm danh sách, tìm hộp sữa, đếm số quả cam. Trẻ bận việc ít để ý kệ kẹo.
- Đi qua nhanh khu dễ đòi nếu không cần mua gì ở đó.
Nếu con khóc, cố giữ bình tĩnh. Có thể đưa con ra một góc yên, ôm con, nói "mẹ biết con buồn vì không được mua", và chờ con dịu. Đổi thoả thuận giữa lúc con đang khóc là dạy con rằng khóc to thì được. Nếu tình hình quá căng, rời siêu thị một lúc cũng được; không cần thắng ở mọi lần đi chợ.
Sau khi về: nhắc lại phần tốt
Khi con giữ được thoả thuận, nói ra cụ thể: "Hôm nay con chỉ chọn một món như mình đã nói, mẹ thấy con giữ lời giỏi." Lời ghi nhận cụ thể có tác dụng hơn lời khen chung "con ngoan". Nếu hôm nay không suôn sẻ, không cần nhắc lại lỗi; lần sau chỉ cần bàn trước kỹ hơn.
Theo tuổi: điều chỉnh thoả thuận
| Tuổi | Thoả thuận gợi ý |
|---|---|
| 2–3 tuổi | Ngắn, có hình ảnh: "Hôm nay mình mua sữa và chuối. Con cầm chuối giúp mẹ." Chưa nên cho chọn trong quá nhiều món. |
| 4–6 tuổi | Một món trong hai, ba lựa chọn bố mẹ đưa ra. Dùng danh sách điều ước bằng hình vẽ. |
| 7–10 tuổi | Một khoản tiền nhỏ con tự quyết, kể cả quyết để dành. Con giúp lập danh sách đi chợ. |
| Trên 10 tuổi | Con tự quản tiền tiêu vặt, tự cân nhắc mua hay để dành. Bố mẹ chỉ góp ý khi được hỏi. |
Với trẻ lớn, chuyện đi chợ có thể trở thành dịp để con tập quyết: so hai loại bánh, tính xem số tiền có đủ không. Đây là cách biến mong muốn của con thành cơ hội học, không chỉ là chuyện phải dẹp.
Những điều nên tránh
- Hứa suông để con ngừng đòi: "Lần sau mẹ mua." Nếu lần sau không mua, con mất lòng tin vào lời hứa.
- Doạ bỏ con lại: "Mẹ đi đây, con ở đây một mình." Lời doạ này làm trẻ sợ mà không giải quyết mong muốn.
- Dán nhãn trước người khác: "Con này hư lắm, đi đâu cũng đòi." Con nghe nhiều sẽ tin mình là như vậy.
- Mua để thưởng mọi lúc: mỗi lần đi chợ đều có quà, con sẽ coi quà là mặc định.
Áp dụng được ngay
- Lần đi chợ tới, nói bốn câu ở cửa nhà: đi mua gì, con được gì, giới hạn ra sao, nếu đòi thêm thì thế nào.
- Lập một danh sách điều ước cho con, dán ở tủ lạnh hoặc ghi trong điện thoại.
- Cho con một việc trong siêu thị: cầm danh sách, tìm món, đếm số lượng.
- Tránh đi siêu thị khi con đang đói, mệt; cho con ăn nhẹ trước khi đi.
- Về nhà, ghi nhận cụ thể nếu con giữ đúng thoả thuận.
Câu hỏi thường gặp
Con cứ vào siêu thị là đòi mua đồ, phải làm sao?
Thoả thuận trước khi ra khỏi nhà: hôm nay mua gì, con được chọn mấy món và trong giới hạn nào. Trong siêu thị, nhắc lại thoả thuận bình thản và ghi những món con muốn thêm vào danh sách điều ước. Cho con ăn nhẹ trước khi đi để bớt cáu vì đói.
Có nên cho con tự chọn một món mỗi lần đi chợ?
Nhiều gia đình thấy cách này hiệu quả vì con có phần của mình và bớt đòi. Nên đặt giới hạn rõ, như trong một kệ hay một số tiền. Nếu không muốn lần nào cũng mua, có thể thoả thuận theo tuần, ví dụ chỉ chọn vào cuối tuần.
Con khóc ăn vạ ở siêu thị thì xử lý thế nào?
Giữ bình tĩnh, đưa con ra chỗ yên, gọi tên cảm xúc của con và chờ con dịu. Không nên đổi thoả thuận lúc con đang khóc. Nếu quá căng, có thể rời siêu thị một lúc rồi quay lại sau.
Trẻ mấy tuổi thì có thể tự quản tiền tiêu vặt?
Không có tuổi chuẩn chung, nhưng nhiều trẻ tiểu học đã có thể tự quyết một khoản tiền nhỏ. Bắt đầu bằng số tiền ít, để con tự chọn mua hay để dành, và chấp nhận con có lúc chọn chưa khéo. Đó cũng là cách học.
