Khi con muốn nuôi chó, mèo, đừng vội gật hay lắc. Hãy cùng con tính trước việc chăm: ai cho ăn, ai dọn vệ sinh, ai dắt đi dạo, ai đưa đi tiêm, tiền thức ăn và thú y lấy từ đâu, khi cả nhà đi vắng thì gửi ai. Nếu sau vài tuần bàn và thử, cả nhà vẫn muốn và lo được, đó là lúc nuôi. Con vật sống mười mấy năm, nên quyết định này thuộc về cả nhà, không chỉ là mong muốn của con.
Mong muốn của con là thật, nhưng chưa đủ
Trẻ muốn nuôi chó mèo vì nhiều lý do: thấy con vật đáng yêu, bạn bè có nuôi, muốn có một người bạn luôn ở nhà, muốn được tự chăm một sinh vật. Những lý do ấy đều đáng quý. Nhưng trẻ thường hình dung phần vui (ôm, chơi, chụp ảnh) nhiều hơn phần việc (dọn phân, tắm, dậy sớm dắt đi, đưa đi khám khi ốm).
Khác biệt giữa điều mình hình dung lúc đang rất muốn và điều mình thật sự sống được về sau là chuyện của cả người lớn. Nhà kinh tế học hành vi George Loewenstein gọi một dạng của nó là khoảng cách đồng cảm nóng – lạnh: lúc đang "nóng" vì một mong muốn, ta khó hình dung mình sẽ cảm thấy thế nào khi mong muốn ấy đã nguội. Với trẻ, khoảng cách này còn lớn hơn. Bố mẹ giúp con bằng cách biến phần việc vô hình thành những điều cụ thể con nhìn thấy được.
Bảng việc chăm: ngồi lập cùng con
Một tờ giấy chia cột, mỗi việc một dòng, ghi ai làm. Đây là cách cụ thể nhất để biết nhà mình có lo được không.
| Việc | Bao lâu một lần | Con làm được từ tuổi nào (gợi ý) |
|---|---|---|
| Cho ăn, thay nước | Mỗi ngày, 1–2 lần | Mẫu giáo trở lên, có người lớn nhắc |
| Dọn khay cát mèo, nhặt phân chó | Mỗi ngày | Tiểu học, đeo găng, rửa tay kỹ |
| Dắt chó đi dạo | Mỗi ngày, có giống cần nhiều | Trẻ lớn, tuỳ kích cỡ chó và đường đi |
| Chải lông, tắm | Vài lần mỗi tháng | Tiểu học, cùng người lớn |
| Tiêm phòng, tẩy giun, khám thú y | Theo lịch của bác sĩ thú y | Người lớn, con đi cùng |
| Chăm khi con vật ốm | Bất chợt | Người lớn |
| Gửi nuôi khi cả nhà đi vắng | Mỗi dịp đi xa | Người lớn sắp xếp |
Lập xong, cả nhà sẽ thấy rõ: phần lớn trách nhiệm cuối cùng vẫn là của người lớn. Bố mẹ nên tự hỏi thật: nếu con chán sau ba tháng, mình có sẵn lòng chăm tiếp không? Nếu câu trả lời là không, đó là thông tin quan trọng.
Tính trước những chuyện ít được nghĩ tới
- Tuổi thọ: chó mèo nuôi trong nhà thường sống trên mười năm. Con đang học lớp ba thì có thể con vật còn sống khi con vào đại học. Ai chăm lúc đó?
- Chỗ ở: nhà thuê có cho nuôi không, chung cư có quy định gì, có sân hay không gian cho chó vận động không.
- Dị ứng: có ai trong nhà bị dị ứng lông, hen suyễn không? Nếu chưa chắc, có thể hỏi bác sĩ và thử tiếp xúc trước khi nhận nuôi.
- Em bé, ông bà: nhà có trẻ sơ sinh hay người già yếu thì cần tính thêm vệ sinh, nguy cơ vấp ngã.
- Hàng xóm: tiếng sủa, mùi, phân ở lối đi chung.
- Phòng bệnh: chó, mèo cần được tiêm phòng dại và các mũi khác theo hướng dẫn của thú y. Dạy con rửa tay sau khi chơi với con vật.
Thử trước khi quyết
Trước khi đưa một con vật về nhà, có vài cách để con và cả nhà trải nghiệm phần việc:
- Nhận trông hộ chó mèo của người quen vài ngày khi họ đi vắng.
- Chăm một con vật nhỏ, dễ hơn trước: cá, cây, để xem con có giữ được việc mỗi ngày không. Nhưng đừng coi con vật nhỏ là "đồ thử"; chúng cũng cần được chăm tử tế.
- Giao một việc mỗi ngày trong vài tuần, như tưới cây, cho cá ăn đúng giờ, để xem con có tự nhớ không.
- Đến thăm một nơi cứu hộ động vật nếu có, để con thấy những con vật bị bỏ rơi vì chủ không chăm nổi.
Mục đích của bước thử không phải là gây khó cho con, mà để cả nhà cùng biết mình đang nhận lời điều gì.
Nếu cả nhà quyết định "chưa"
Có thể câu trả lời là chưa: nhà chật, bố mẹ bận, có người dị ứng. Khi đó, nói với con lý do thật, ngắn gọn, và cho con thấy mong muốn của con không bị gạt bỏ:
- "Bố mẹ biết con rất muốn có một chú chó. Nhà mình bây giờ chưa có ai ở nhà ban ngày để chăm. Khi nào nhà mình chuyển, mình bàn lại nhé."
- Tìm cách khác để con gần động vật: thăm nhà ông bà có nuôi, đọc sách về chó mèo, đi thăm trại cứu hộ.
Tránh hứa một mốc mình không chắc giữ được. "Sang năm mua" nói cho qua chuyện sẽ thành lời hứa con nhớ rất lâu.
Nếu cả nhà quyết định "có"
Vài việc giúp mọi thứ suôn sẻ:
- Viết bảng việc chăm, dán ở chỗ dễ thấy.
- Cho con được góp ý vào lựa chọn: đặt tên, chọn góc ngủ cho con vật.
- Cân nhắc nhận nuôi từ nơi cứu hộ, và hỏi bác sĩ thú y về giống, tính cách hợp với nhà có trẻ nhỏ.
- Thoả thuận trước khi con chán hoặc quên việc: nhắc thế nào, ai làm thay.
Khi con quên, nhắc lại việc chứ đừng doạ "không chăm thì đem cho". Con vật không nên trở thành công cụ để dạy con giữ lời.
Áp dụng được ngay
- Tối nay hỏi con: "Con muốn nuôi chó mèo vì sao? Con hình dung một ngày chăm nó thế nào?"
- Cùng con lập bảng việc chăm theo mẫu ở trên, ghi tên người làm từng việc.
- Giao con một việc nhỏ mỗi ngày trong ba tuần để xem con giữ được tới đâu.
- Bố mẹ tự trả lời: nếu con chán, mình có chăm tiếp không?
- Nếu chưa nuôi, tìm một cách để con được gần động vật trong tháng này.
Câu hỏi thường gặp
Con đòi nuôi chó mèo có nên cho không?
Nên cùng con tính trước mọi việc chăm, chi phí, chỗ ở và ai lo khi con chán, rồi mới quyết. Chó mèo sống nhiều năm, nên đây là quyết định của cả nhà. Thử trông hộ hay giao con một việc mỗi ngày trong vài tuần giúp biết cả nhà có lo được không.
Trẻ mấy tuổi thì tự chăm được thú cưng?
Trẻ nhỏ có thể cho ăn, thay nước với người lớn nhắc; trẻ tiểu học làm thêm được việc dọn dẹp, chải lông. Nhưng trách nhiệm cuối cùng như tiêm phòng, chữa bệnh, gửi nuôi khi đi vắng vẫn thuộc về người lớn ở mọi lứa tuổi.
Từ chối con nuôi chó thế nào để con không buồn?
Nói lý do thật, ngắn gọn, và cho con biết mong muốn của con đã được nghe. Tránh hứa mốc không chắc giữ được. Tìm cách khác để con gần động vật, như thăm nhà người thân có nuôi hoặc đọc sách về chó mèo.
Nuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Hỏi bác sĩ thú y về giống và tính cách hợp với nhà có trẻ, tiêm phòng đầy đủ cho con vật, dạy con rửa tay sau khi chơi và không để trẻ nhỏ ở một mình với con vật. Nếu trong nhà có người dị ứng hay hen suyễn, nên hỏi bác sĩ trước.
