Khi một người nói không muốn uống rượu bia trong bữa tiệc, mời một lần là đủ: nghe "em không uống" thì đáp "ừ, thế em dùng nước gì" và rót cho họ thứ khác, không hỏi lý do, không đem chuyện "nể" ra ép. Người ta có thể không uống vì sức khoẻ, vì thuốc, vì phải lái xe, vì đang mang thai, vì đã bỏ, hay chỉ vì không thích, và không ai phải giải thích. Ép uống cũng là hành vi pháp luật Việt Nam đã cấm.
Vì sao lời mời rượu hay biến thành ép
Bữa tiệc ở Việt Nam, từ đám cưới, liên hoan cơ quan tới cỗ Tết, thường gắn với nâng ly. "Trăm phần trăm", "không say không về", "uống cho anh em vui" là những câu quen thuộc. Trong không khí đó, người từ chối dễ bị coi là kém vui, không nể người mời.
Có vài cơ chế làm lời mời trượt thành sức ép:
- Uống được coi là biểu hiện tình cảm. Từ chối ly rượu bị hiểu là từ chối người mời.
- Số đông. Cả mâm cùng nâng ly, một người không nâng thì nổi bật. Người mời đôi khi chỉ muốn mâm "đều".
- Chênh lệch vai. Sếp mời nhân viên, trưởng họ mời cháu, khách mời chủ: người được mời khó nói không.
- Rượu vào, khả năng tự kiềm chế của người mời giảm. Lời mời lần ba, lần bốn thường đến từ người đã uống nhiều.
Pháp luật nói gì
Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 liệt kê trong các hành vi bị nghiêm cấm việc xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu, bia. Luật cũng cấm điều khiển phương tiện giao thông mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Không cần đi sâu vào mức phạt, chỉ cần biết: chuyện "ép một ly cho vui" không còn là chuyện riêng của văn hoá bàn nhậu, mà là việc luật đã gọi tên.
Biết điều này giúp cả hai phía. Người không muốn uống có thêm chỗ dựa để từ chối. Người mời có thêm lý do để dừng ở lần đầu.
Mời một lần thế nào cho tử tế
Mời là phép lịch sự, không có gì sai. Lời mời tử tế có ba đặc điểm:
- Có sẵn lựa chọn khác. "Anh uống bia hay nước ngọt?" thay cho "Làm ly bia nhé?". Câu đầu cho người kia chọn mà không phải từ chối.
- Nhận ngay chữ "không". Đây là chuyện cơ thể người khác. Không áp dụng phép "mời lần hai" như với lời mời ăn cơm.
- Không hỏi lý do. "Sao không uống? Ốm à? Có bầu à?" là những câu hỏi về sức khoẻ, đời riêng. Người kia có thể không muốn kể giữa bàn tiệc.
Khi nâng ly chúc chung, người không uống có thể nâng ly nước. Người chủ trì nên nói rõ "ai uống gì nâng nấy" để không ai phải lúng túng.
Những câu ép phổ biến và cách đáp
| Câu ép | Cách đáp gợi ý của người không uống |
|---|---|
| "Một ly thôi mà." | "Em cảm ơn anh, em uống nước được không ạ." |
| "Không uống là không nể anh." | "Em quý anh mới ngồi đây. Em nâng ly nước chúc anh." |
| "Đàn ông gì không uống được." | "Em không uống thôi anh." (không cần thêm) |
| "Lâu lâu mới gặp, uống cho vui." | "Vui lắm anh, em vẫn ngồi đến cuối mà." |
| "Uống ít thì không sao." | "Em lái xe về." hoặc chỉ "Em không uống ạ." |
Người không uống không có nghĩa vụ đưa lý do. Câu "em không uống ạ", nói bình thản và lặp lại nếu cần, là đủ. Một số người thấy dễ hơn khi cầm sẵn ly nước trong tay, hoặc tự đề nghị một việc như rót trà, gọi món, để không bị chú ý.
Người chủ tiệc làm được gì
Nhiều chuyện ép uống dừng được nhờ người chủ trì. Vài việc nhỏ:
- Đặt sẵn nước, trà, nước trái cây trên mỗi mâm, đặt ngang hàng với bia rượu.
- Nói từ đầu: "Hôm nay ai uống gì tuỳ, không ai ép ai."
- Đỡ lời cho người bị ép: "Thôi anh, em ấy không uống, để em ấy dùng nước."
- Sắp xe về cho người đã uống: gọi xe, nhờ người không uống chở. Đừng để ai uống rồi tự lái xe.
Ở cơ quan, nếu sếp là người nói "ai uống gì tuỳ", câu đó có sức nặng hơn mọi lời từ chối của nhân viên.
Một số lý do người ta không uống mà mình không thấy
Danh sách này để hiểu vì sao không nên hỏi, chứ không phải để đoán:
- Đang uống thuốc, đang điều trị bệnh gan, dạ dày, tim mạch.
- Đang mang thai hoặc đang cố có con, chưa muốn ai biết.
- Đã từng gặp vấn đề với rượu và đang giữ để không quay lại.
- Phải lái xe, phải làm việc sớm hôm sau.
- Cơ thể không chịu được cồn: đỏ mặt, chóng mặt, mệt nhanh.
- Không thích, đơn giản vậy.
Với người đang giữ để không quay lại uống, một lời ép "một ly thôi" có thể nặng nề hơn người mời tưởng rất nhiều.
Khi chính người mời là người thân
Ép uống không chỉ xảy ra ở bàn tiệc cơ quan. Nhiều khi người mời là bố vợ, anh rể, chú bác trong dịp giỗ Tết, và người được mời là con rể mới, cháu trai vừa đi làm. Lúc ấy chữ "không" khó nói gấp đôi, vì dính tới thể diện cả hai nhà.
Thử hình dung (ví dụ giả định): Tuấn lần đầu về ăn Tết nhà vợ. Bố vợ rót rượu, bảo "con rể phải uống với bố". Tuấn đang uống thuốc dạ dày. Vợ Tuấn nói trước với bố từ hôm hai mươi tám: "Anh Tuấn đang uống thuốc bác sĩ kê, bố cho anh ấy dùng nước nhé." Đến bữa, bố vợ chỉ rót cho Tuấn chén trà. Không ai phải đỏ mặt.
Cách làm này có hai điểm đáng học: người nói là người trong nhà với nhau, và nói trước bữa tiệc, lúc không có ai đứng xem. Người được mời không phải tự giải thích trước cả mâm.
Áp dụng được ngay
- Lần tới mời ai, dùng câu có lựa chọn: "Anh dùng bia hay nước?"
- Nghe "em không uống" thì đáp "ừ, thế em uống gì" và rót luôn, không hỏi tại sao.
- Nếu là chủ tiệc, đặt sẵn nước không cồn trên mỗi bàn và nói "ai uống gì tuỳ".
- Thấy ai bị ép, đỡ lời một câu giúp họ.
- Nếu chính mình không uống, tập câu "em không uống ạ" và lặp lại bình thản, không cần lý do.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối uống rượu trong bữa tiệc thế nào cho khéo?
Câu ngắn, giọng bình thản là đủ: "Em cảm ơn, em dùng nước ạ." Cầm sẵn ly nước và nâng ly khi mọi người chúc. Không cần giải thích lý do; nếu bị ép tiếp, lặp lại đúng câu đó.
Ép người khác uống rượu bia có bị cấm không?
Có. Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 liệt kê việc xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu, bia vào các hành vi bị nghiêm cấm. Lái xe khi có nồng độ cồn cũng bị cấm.
Mời rượu mấy lần là lịch sự?
Một lần, kèm sẵn lựa chọn đồ uống khác. Với rượu bia, chữ "không" đầu tiên cần được tôn trọng ngay, vì đây là chuyện sức khoẻ và cơ thể người khác. Khác với lời mời ăn cơm, không có phép mời lần hai ở đây.
Sếp mời rượu mà mình không uống được thì làm sao?
Cảm ơn sếp và nâng ly nước chúc, nói ngắn "em xin phép dùng nước ạ". Phần lớn người làm quản lý hiểu chuyện này. Nếu bị ép nhiều lần trong công việc, có thể nói riêng với người phụ trách nhân sự hoặc người mình tin trong cơ quan.
