Khi một người muốn có con, một người chưa muốn, điều cần bàn trước tiên không phải là "bao giờ sinh", mà là mỗi người muốn hay chưa muốn vì điều gì. "Chưa muốn" có thể là lo tiền, lo việc, lo sức khoẻ, sợ mất tự do hay chưa tin vào chính mình; "muốn" có thể là mong một gia đình đủ đầy, sợ muộn, hay chịu áp lực từ hai bên nội ngoại. Hiểu được những lý do đó, hai người mới có thể tìm ra một thời điểm, hoặc một quyết định, mà cả hai cùng sống được.
Một chuyện không thể "chia đôi"
Phần lớn bất đồng trong nhà có thể tìm điểm giữa: đi chơi gần thay vì đi xa, chia nửa tiền. Chuyện có con thì khác. Không thể có "nửa đứa con". Đây là quyết định thay đổi cả đời của hai người và của một người thứ ba chưa ra đời. Vì vậy, nó cần được bàn chậm, kỹ, và không ai được ép ai.
Thử hình dung: Hùng ba mươi hai tuổi, muốn có con ngay. Vợ anh, Trang, ba mươi tuổi, vừa được giao một dự án lớn, muốn đợi hai năm. Mỗi lần mẹ Hùng gọi điện hỏi "bao giờ cho mẹ bế cháu", không khí trong nhà lại căng thêm. Hùng nói "em ích kỷ". Trang nói "anh chỉ nghĩ tới mẹ anh". Cả hai đều đang nói về giải pháp (sinh ngay hay đợi), không ai nói về lý do.
Đằng sau "muốn" và "chưa muốn"
| Phía muốn có con | Phía chưa muốn |
|---|---|
| Mong có một gia đình đầy đủ, từ lâu đã hình dung như vậy | Đang ở giai đoạn quan trọng của công việc, học hành |
| Lo tuổi tác, sức khoẻ sinh sản | Lo chưa đủ tài chính, chỗ ở |
| Muốn bố mẹ còn khoẻ để thấy cháu | Sợ mất tự do, mất thời gian cho bản thân |
| Thấy bạn bè cùng lứa đã có con | Chưa tin vào khả năng làm cha mẹ của mình |
| Áp lực từ gia đình hai bên | Chưa chắc chắn về chính mối quan hệ |
| Cảm giác "đến lúc rồi" | Lo về sức khoẻ của bản thân khi mang thai, sinh nở |
Một người có thể có nhiều lý do cùng lúc. Có những lý do tạm thời (đang có dự án, đang trả nợ), có những lý do sâu (không chắc mình muốn có con). Phân biệt được hai loại này giúp biết câu chuyện đang là chuyện thời điểm hay chuyện có hay không.
Nói về lý do, không nói về nhau
Những câu như "em ích kỷ", "anh chỉ biết nghe mẹ" biến chuyện bàn bạc thành chuyện phán xét tính cách. Gottman gọi kiểu nói nhắm vào con người là chỉ trích, khác với phàn nàn về một việc cụ thể. Trong chuyện có con, nó còn nguy hiểm hơn vì chạm vào những điều rất riêng của mỗi người.
Thử thay bằng cách nói về mình:
- "Anh sợ là đợi lâu quá sẽ khó. Anh không biết chắc, nhưng anh lo."
- "Em sợ là nếu sinh bây giờ, em sẽ bỏ dở dự án mà em đã chờ ba năm. Em sợ sau này em trách mình, rồi trách anh."
- "Anh muốn có con khi bố mẹ anh còn khoẻ. Chuyện đó quan trọng với anh."
- "Em chưa chắc em sẵn sàng làm mẹ. Em cần thời gian để nghĩ về điều đó."
Mỗi câu trên nói một nỗi lo hay một mong muốn có thể bàn được. Chúng mở ra câu hỏi tiếp theo: "Vì sao chuyện đó quan trọng với anh?", "Điều gì giúp em thấy sẵn sàng hơn?"
Những câu nên hỏi nhau
Có thể dành vài buổi, mỗi buổi một hai câu, không cần xong trong một tối:
- "Nếu có con, anh hình dung một ngày bình thường của nhà mình thế nào?"
- "Điều gì phải có, hoặc phải xong, thì em thấy yên tâm để có con?"
- "Anh lo nhất điều gì nếu mình đợi? Em lo nhất điều gì nếu mình không đợi?"
- "Mình chia việc chăm con thế nào? Ai nghỉ làm, nghỉ bao lâu?"
- "Nếu mình đợi, mình sẽ nói chuyện lại khi nào?"
- "Có khi nào em nghĩ là em không muốn có con không?"
Câu số 4 thường bị bỏ qua, nhưng rất quan trọng. Nhiều người "chưa muốn" thật ra là lo rằng phần lớn việc chăm con sẽ rơi vào mình. Nói rõ chuyện chia việc đôi khi gỡ được nỗi lo lớn nhất.
Câu số 6 khó hỏi nhất, nhưng cần hỏi nếu "chưa muốn" kéo dài nhiều năm. Có những cặp phát hiện ra họ khác nhau về chuyện có hay không, không phải chuyện bao giờ. Đây là điều cần biết sớm, và có thể cần một nhà tư vấn hôn nhân để cùng nói chuyện.
Chuyện sức khoẻ: hỏi bác sĩ, đừng đoán
Nỗi lo "muộn quá" thường đi kèm những con số nghe trên mạng. Mỗi người mỗi khác, và những câu hỏi về sức khoẻ sinh sản, thời điểm phù hợp, rủi ro khi mang thai nên được hỏi trực tiếp bác sĩ. Một buổi khám trước khi có con mà cả hai cùng đi giúp thay những lo lắng chung chung bằng thông tin cụ thể cho chính hai người. Nhiều khi việc cùng đi khám cũng là một cách để người "chưa muốn" thấy mình được tôn trọng, không bị dồn.
Áp lực từ hai bên gia đình
Ở Việt Nam, câu "bao giờ có cháu" là câu hỏi rất thường gặp, từ bố mẹ, họ hàng, thậm chí đồng nghiệp. Áp lực này có thể làm người muốn có con nói to hơn, và người chưa muốn thấy bị dồn vào góc.
Vài điều vợ chồng có thể thống nhất với nhau:
- Đây là chuyện của hai người. Gia đình có thể mong, nhưng quyết định là của vợ chồng.
- Mỗi người lo phía gia đình mình. Con trai nói với mẹ mình, con gái nói với mẹ mình, để tránh cảnh nàng dâu, chàng rể bị trách.
- Có một câu trả lời chung cho người ngoài: "Vợ chồng con đang tính, có tin vui con báo bố mẹ ngay."
- Không đem chuyện của nhau ra kể với gia đình bên mình để được bênh.
Áp dụng được ngay
- Mỗi người tự viết ra ba lý do mình muốn hoặc chưa muốn, rồi đọc cho nhau nghe mà không phản bác ngay.
- Đánh dấu lý do nào là tạm thời, lý do nào là lâu dài.
- Hỏi nhau câu số 4: chia việc chăm con thế nào.
- Thống nhất một câu trả lời chung cho bố mẹ hai bên.
- Câu mẫu: "Anh không muốn ép em. Anh chỉ muốn hiểu em đang lo gì, để mình tính cùng nhau. Mình hẹn nói lại chuyện này sau Tết nhé."
Câu hỏi thường gặp
Vợ muốn có con, chồng chưa muốn thì phải làm sao?
Nói về lý do của mỗi người thay vì tranh cãi nên sinh ngay hay đợi. Phân biệt lý do tạm thời như công việc, tài chính với lý do sâu hơn như chưa chắc muốn làm cha mẹ. Từ đó hẹn một thời điểm nói lại, hoặc tìm nhà tư vấn hôn nhân nếu bế tắc.
Làm sao nói với gia đình khi chưa muốn có con?
Vợ chồng nên thống nhất một câu trả lời chung và mỗi người tự nói với gia đình bên mình. Ví dụ: vợ chồng con đang tính, có tin vui con báo bố mẹ ngay. Không đem chuyện riêng của nhau ra kể để được bênh.
Vì sao nhiều người chưa muốn có con?
Lý do thường gặp là đang ở giai đoạn quan trọng của công việc, lo tài chính, chỗ ở, sợ mất tự do, chưa tin vào khả năng làm cha mẹ, lo về sức khoẻ khi mang thai, hoặc lo phần lớn việc chăm con sẽ rơi vào mình.
Lo muộn có con thì nên làm gì?
Nên đi khám và hỏi bác sĩ về sức khoẻ sinh sản của chính hai người thay vì dựa vào con số trên mạng. Cùng đi khám cũng giúp người còn do dự thấy mình được tôn trọng và có thông tin cụ thể để quyết.
Vợ chồng bất đồng chuyện có con có nên đi tư vấn không?
Nên, nhất là khi chuyện chưa muốn kéo dài nhiều năm hoặc hai người phát hiện ra mình khác nhau về chuyện có hay không có con. Nhà tư vấn hôn nhân giúp hai người nói chuyện mà không ai thấy bị dồn ép.
