Mỗi người muốn được quan tâm theo một kiểu riêng: có người thấy được thương khi nghe lời nói ấm áp, có người khi thấy việc làm cụ thể, có người khi được ở bên nhau không bị chen ngang. Khi hai người quen hai kiểu khác nhau, một người có thể cố hết sức mà người kia vẫn thấy thiếu. Cách gỡ đơn giản là nói rõ những việc cụ thể làm mình thấy được quan tâm, và hỏi người kia điều tương tự, thay vì chờ người kia tự đoán ra.
Cố nhiều mà người kia vẫn thấy thiếu
Thử hình dung: chồng Thảo dậy sớm nấu cháo, sửa vòi nước rỉ, thay dầu xe cho vợ, cuối tháng gửi đủ tiền nhà. Anh nghĩ mình chăm vợ chu đáo. Thảo thì buồn vì anh chẳng bao giờ hỏi một ngày của cô thế nào, chẳng bao giờ nói một câu "anh thương em". Anh thấy oan: "Anh làm bao nhiêu thứ, em còn muốn gì nữa?"
Đây là chỗ hai người lệch nhau rất thường gặp. Anh thể hiện tình cảm bằng việc làm, vì có lẽ trong nhà anh, bố mẹ thương nhau theo cách ấy. Thảo cần nghe lời nói, vì với cô, lời nói là bằng chứng rằng mình được để ý. Không ai sai, chỉ là mỗi người đang "nói" một thứ tiếng.
Những kiểu quan tâm thường gặp
Gary Chapman, trong cuốn sách phổ thông The 5 Love Languages (1992), chia cách thể hiện tình cảm thành năm "ngôn ngữ"; cuốn sách rất nổi tiếng nhưng các nghiên cứu kiểm chứng sau này chưa ủng hộ mạnh việc mỗi người chỉ có một ngôn ngữ chính, nên chỉ nên coi đó là gợi ý để nói chuyện. Không cần đúng năm nhóm, có thể quan sát các kiểu quan tâm hay gặp trong đời sống vợ chồng Việt:
| Kiểu quan tâm | Ví dụ cụ thể | Người cần kiểu này hay nói |
|---|---|---|
| Lời nói | Hỏi han một ngày, khen một món ăn, cảm ơn, nói "anh thương em" | "Anh có bao giờ nói gì đâu." |
| Việc làm | Nấu cơm, sửa đồ, đón con, lo giấy tờ | "Nói thì hay, có làm gì đâu." |
| Thời gian bên nhau | Đi dạo, ngồi uống nước, ăn tối không điện thoại | "Ở nhà mà như không ở." |
| Để ý điều nhỏ | Nhớ món người kia thích, nhớ lịch khám, mua đúng loại kem đánh răng | "Anh chẳng nhớ gì về em." |
| Gần gũi | Nắm tay, ôm khi về nhà, ngồi cạnh nhau | "Dạo này mình xa nhau quá." |
| Đứng về phía nhau | Bênh vợ trước họ hàng, ủng hộ chồng khi đổi việc | "Lúc cần thì không thấy anh đâu." |
Hầu hết mọi người cần nhiều kiểu cùng lúc, và mức độ thay đổi theo giai đoạn: lúc mới sinh con, "việc làm" có thể quan trọng hơn hết; lúc công việc căng thẳng, "đứng về phía nhau" có khi là thứ quý nhất.
Gottman và những "lời mời" nhỏ mỗi ngày
John Gottman, trong các nghiên cứu quan sát các cặp vợ chồng, dùng khái niệm "lời mời kết nối" (bids for connection): những cử chỉ nhỏ một người đưa ra để được người kia chú ý, như "anh xem con chim ngoài cửa sổ kìa", một cái chạm tay, một câu kể chuyện cơ quan. Người kia có thể "hướng về" (đáp lại, nhìn, hỏi thêm), "quay đi" (lờ đi), hoặc "chống lại" (gắt). Theo Gottman, những cặp gắn bó lâu dài là những cặp hay hướng về những lời mời nhỏ ấy hơn.
Ý này giúp nhìn chuyện quan tâm theo kiểu khác: không phải lúc nào cũng cần cử chỉ lớn. Nhiều khi người kia chỉ cần mình đặt điện thoại xuống khi họ đang kể chuyện.
Nói ra kiểu quan tâm mình cần
Đợi người kia tự đoán ra là cách chắc chắn nhất để thất vọng. Thomas Gilovich và cộng sự (1998) gọi là ảo tưởng minh bạch: ta nghĩ cảm xúc và mong muốn của mình hiện ra rõ hơn thực tế. Vợ nghĩ chồng "phải biết" mình cần được hỏi han; chồng thật lòng không biết.
Nói ra không làm mất giá trị của sự quan tâm. Nó chỉ giúp người kia biết bắn vào đâu.
- Nói cụ thể: "Tối về, anh hỏi em một câu hôm nay thế nào là em vui cả tối" rõ hơn "anh phải quan tâm em hơn".
- Ghi nhận cái người kia đã làm: "Em biết anh lo cho nhà rất nhiều. Em cảm ơn anh. Em chỉ mong thêm một điều nữa…"
- Nói khi bình thường, không nói giữa lúc đang giận.
- Cho người kia quyền làm theo cách của họ: có người khó nói "anh thương em" nhưng có thể nhắn một câu khác ấm áp không kém.
Hỏi người kia cần gì
Chiều ngược lại cũng quan trọng không kém. Những câu hỏi giúp biết người kia cần gì:
- "Lần gần nhất anh thấy được em quan tâm nhất là lúc nào?"
- "Có việc gì em làm mà anh thấy rất có ý nghĩa, dù nhỏ?"
- "Khi mệt, em muốn anh làm gì: hỏi han, để em yên, hay làm hộ việc?"
- "Có điều gì anh mong em làm mà chưa bao giờ nói?"
Câu thứ ba rất hữu ích. Có người mệt thì muốn được ôm, có người muốn được để yên một mình, có người muốn có ai đó rửa hộ đống bát. Làm sai kiểu, dù thương, vẫn có thể làm người kia khó chịu thêm.
Khi kiểu của mình không phải kiểu tự nhiên của mình
Biết người kia cần lời nói, nhưng mình vốn ít nói. Biết người kia cần thời gian, nhưng mình bận thật. Đây là chỗ cần thành thật. Không ai thay đổi được tính cách trong một sớm. Nhưng có thể làm những bước nhỏ, và nói cho người kia biết mình đang cố: "Anh không quen nói mấy câu này, nhưng anh đang tập." Với nhiều người, sự cố gắng ấy đã là một kiểu quan tâm.
Và nếu người kia cũng đang cố theo kiểu của họ, như ông chồng nấu cháo, sửa vòi nước, thì việc ghi nhận nó ("em biết sáng nay anh dậy sớm nấu cháo cho em") cũng giúp hai người gặp nhau ở giữa.
Áp dụng được ngay
- Viết ra ba việc nhỏ gần đây làm mình thấy được quan tâm. Xem chúng thuộc kiểu nào.
- Hỏi người yêu, vợ chồng: "Lần gần nhất em thấy được anh quan tâm nhất là lúc nào?"
- Tuần này, để ý những "lời mời" nhỏ của người kia, và đáp lại ít nhất một lần mỗi ngày.
- Ghi nhận một việc người kia làm cho mình theo kiểu của họ.
- Câu mẫu: "Em biết anh thương em theo cách của anh. Em chỉ muốn nói thêm là em rất cần được nghe anh hỏi một câu mỗi tối."
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mình quan tâm nhiều mà người yêu vẫn thấy thiếu?
Có thể hai người cần những kiểu quan tâm khác nhau: một người thể hiện bằng việc làm, người kia cần lời nói hoặc thời gian bên nhau. Hỏi người kia việc cụ thể nào làm họ thấy được quan tâm sẽ giúp mình làm đúng chỗ.
5 ngôn ngữ tình yêu có đáng tin không?
Đây là ý trong cuốn sách phổ thông của Gary Chapman. Sách rất nổi tiếng nhưng các nghiên cứu kiểm chứng chưa ủng hộ mạnh việc mỗi người có đúng một ngôn ngữ chính. Nên dùng nó như gợi ý để hai người nói chuyện, không phải bài trắc nghiệm.
Nói ra mong muốn được quan tâm có làm mất ý nghĩa không?
Không. Nói ra giúp người kia biết cụ thể mình cần gì, tránh việc họ cố gắng sai chỗ. Sự quan tâm làm theo lời đề nghị vẫn là quan tâm thật, vì người kia đã chọn làm điều đó cho mình.
Lời mời kết nối là gì?
Đây là khái niệm của John Gottman, chỉ những cử chỉ nhỏ mỗi ngày một người đưa ra để được người kia chú ý, như kể một chuyện, chỉ một điều thú vị, chạm tay. Theo Gottman, các cặp gắn bó lâu dài thường đáp lại những lời mời nhỏ ấy nhiều hơn.
Không quen nói lời ngọt ngào thì phải làm sao?
Có thể bắt đầu bằng bước nhỏ như một câu hỏi han mỗi tối hay một tin nhắn ngắn, và nói thật với người kia rằng mình đang tập. Với nhiều người, thấy sự cố gắng ấy đã là một cách được quan tâm.
