Khi con tuổi teen muốn đi chơi xa, về muộn với bạn, cách làm bền nhất là thoả thuận giờ giấc cùng con thay vì cấm hẳn hay thả hẳn: con nói rõ đi đâu, với ai, về bằng gì; bố mẹ nói rõ mối lo; hai bên chốt một giờ về cụ thể và cách báo khi có thay đổi. Giờ về được nới dần khi con giữ lời. Mong muốn có thời gian riêng với bạn bè là bình thường ở tuổi này; việc của bố mẹ là giữ an toàn, không phải giữ con ở nhà.
Vì sao tuổi teen muốn đi với bạn nhiều đến vậy
Ở tuổi dậy thì, bạn bè trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đây là giai đoạn trẻ tập tách dần khỏi bố mẹ để thành người lớn, tìm xem mình là ai qua những người cùng tuổi. Muốn đi chơi tối, đi dã ngoại với lớp, đi xem ca nhạc với bạn là biểu hiện của quá trình này, không phải dấu hiệu con không còn thương bố mẹ.
Nghiên cứu cũng giúp hiểu vì sao bố mẹ lo có cơ sở. Laurence Steinberg và cộng sự có nhiều công trình về tuổi vị thành niên; trong một thí nghiệm lái xe mô phỏng công bố năm 2005 (Gardner và Steinberg), thanh thiếu niên chấp nhận rủi ro nhiều hơn hẳn khi có bạn bè ngồi xem, so với khi làm một mình. Người lớn cũng bị ảnh hưởng nhưng ít hơn. Ý nghĩa thực tế: con không hẳn thiếu hiểu biết, nhưng khi đi cùng nhóm bạn, con dễ đưa ra lựa chọn mạo hiểm hơn lúc ở một mình.
Giấc ngủ cũng là một lý do để có giờ về. Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ khuyến nghị thanh thiếu niên 13–18 tuổi ngủ khoảng 8–10 giờ mỗi đêm, khuyến nghị này được Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ ủng hộ. Về quá muộn nhiều tối liền dễ làm con thiếu ngủ.
Cuộc nói chuyện trước khi đi: năm điều cần rõ
| Điều cần rõ | Câu hỏi | Vì sao |
|---|---|---|
| Đi đâu | "Con đi tới chỗ nào? Có đổi chỗ không?" | Để biết tìm con ở đâu khi cần |
| Với ai | "Đi với những bạn nào? Có người lớn không?" | Biết có thể liên lạc với ai |
| Về bằng gì | "Con về bằng xe gì? Ai chở?" | Đường về buổi tối là lúc rủi ro nhất |
| Mấy giờ về | Thống nhất một giờ cụ thể, không phải "muộn chút" | Tránh hiểu khác nhau |
| Nếu có thay đổi | "Nếu muộn hơn, con báo trước bao lâu?" | Biến bất ngờ thành chuyện bàn được |
Nên hỏi với giọng tò mò, không phải giọng tra hỏi. Con trả lời rõ ràng thì ghi nhận: "Cảm ơn con đã nói rõ, mẹ yên tâm hơn."
Thoả thuận giờ về: bàn chứ không áp
Một giờ về do cả hai bên bàn ra thường được giữ tốt hơn giờ do bố mẹ áp. Cách bàn:
- Hỏi con đề xuất trước: "Con nghĩ mấy giờ về là hợp?"
- Bố mẹ nói mối lo cụ thể: "Mẹ lo đường về sau mười giờ vắng, và mai con đi học sớm."
- Tìm điểm gặp nhau: về lúc mười giờ, hoặc mười giờ rưỡi nếu bố ra đón.
- Thống nhất hệ quả trước: nếu về muộn mà không báo, lần sau giờ về sớm hơn nửa tiếng.
- Thống nhất phần thưởng tự nhiên: giữ đúng giờ vài lần, giờ về được nới thêm.
Giờ về có thể khác nhau theo ngày: tối trước ngày đi học sớm hơn, tối thứ bảy muộn hơn. Viết lại thoả thuận vào một tờ giấy hay tin nhắn để không ai nhớ nhầm.
Đi chơi xa, ngủ lại qua đêm
Đi dã ngoại, đi biển với bạn, ngủ lại nhà bạn là bước lớn hơn. Ngoài năm điều trên, có thể thoả thuận thêm:
- Có người lớn đi cùng hay không, và số điện thoại của người lớn đó.
- Gọi điện hoặc nhắn tin báo vào những giờ đã hẹn, ví dụ khi tới nơi và trước khi ngủ.
- Nói chuyện với phụ huynh của bạn nếu ngủ lại nhà bạn.
- Nguyên tắc về rượu bia, xe máy, bơi lội.
Một lối thoát an toàn: "gọi bố mẹ, không hỏi"
Nhiều gia đình có một thoả thuận đặc biệt: nếu con ở trong tình huống khiến con thấy không an toàn (bạn lái xe sau khi uống rượu, chỗ chơi có chuyện đáng sợ), con gọi hoặc nhắn một từ mã, bố mẹ sẽ tới đón ngay, không hỏi, không trách tại chỗ. Chuyện nói lại để sau, khi mọi người bình tĩnh.
Lối thoát này có giá trị vì nó gỡ bỏ nỗi sợ bị mắng, thứ hay khiến trẻ chọn ở lại chỗ nguy hiểm hơn là gọi về. Bố mẹ cần giữ đúng lời "không hỏi tại chỗ" thì thoả thuận mới có tác dụng.
Khi con về muộn hoặc không báo
Sẽ có lúc con không giữ đúng. Vài điều giúp tình hình không xấu đi:
- Đêm đó: nói ngắn. "Mẹ lo lắm. Con về an toàn là được. Mai mình nói chuyện." Tranh luận lúc mười hai giờ đêm hiếm khi đi tới đâu.
- Hôm sau: nghe con trước. Có thể có lý do thật: hết pin, xe hỏng, bạn bị ốm.
- Áp dụng hệ quả đã thống nhất, không thêm hình phạt mới vì giận.
- Bàn lại thoả thuận nếu thấy nó không thực tế, ví dụ giờ về quá sớm so với lịch sinh hoạt của nhóm bạn.
Tránh dán nhãn ("con lúc nào cũng vô trách nhiệm"). Nói về việc đã xảy ra, không về con người con.
Khi nào cần lo hơn
Đi chơi với bạn là bình thường. Nhưng nếu thấy con thay đổi đột ngột: bỏ học, giấu giếm nhiều, có bạn bè mới mà con không muốn bố mẹ biết, có dấu hiệu dùng rượu bia, chất kích thích, buồn bã kéo dài, hoặc kể về việc bị đe doạ, ép buộc, thì cần nói chuyện nghiêm túc và tìm hỗ trợ từ nhà trường, chuyên gia tâm lý. Nếu con bị bạo lực, xâm hại, gọi tổng đài 111; nguy hiểm tức thời gọi 113.
Áp dụng được ngay
- Lần tới con xin đi chơi, hỏi đủ năm điều: đi đâu, với ai, về bằng gì, mấy giờ về, có thay đổi thì báo sao.
- Để con đề xuất giờ về trước, rồi bố mẹ nói mối lo và cùng chốt.
- Thống nhất một từ mã "đón con ngay" và hứa không hỏi tại chỗ.
- Nếu con về muộn, đêm đó chỉ nói "con về an toàn là được", hôm sau mới bàn.
- Nói trước với con rằng giờ về sẽ được nới khi con giữ lời vài lần liền.
Câu hỏi thường gặp
Con tuổi teen nên về nhà lúc mấy giờ?
Không có giờ chuẩn chung; nó phụ thuộc tuổi của con, đường về, ngày mai có đi học không và ai đưa đón. Nên để con đề xuất trước, bố mẹ nói mối lo, rồi cùng chốt một giờ cụ thể. Giờ về có thể được nới dần khi con giữ lời.
Con muốn đi chơi xa với bạn có nên cho không?
Có thể cho nếu rõ đi đâu, với ai, có người lớn đi cùng không, về bằng gì và giờ nào báo tin. Nói chuyện với phụ huynh của bạn nếu ngủ lại. Thoả thuận trước nguyên tắc về rượu bia, xe máy, bơi lội.
Con về muộn không báo thì xử lý thế nào?
Đêm đó chỉ nói ngắn rằng mình lo và con về an toàn là được. Hôm sau nghe lý do của con trước, rồi áp dụng hệ quả đã thống nhất từ đầu, không thêm hình phạt mới vì giận. Nếu thoả thuận không thực tế, bàn lại.
Vì sao tuổi teen thích đi với bạn hơn ở nhà?
Đây là giai đoạn trẻ tập tách dần khỏi bố mẹ và tìm hiểu bản thân qua bạn bè cùng tuổi, nên bạn bè trở nên rất quan trọng. Điều đó không có nghĩa là con bớt thương bố mẹ. Giữ những bữa ăn, những cuộc trò chuyện ngắn trong nhà giúp con vẫn thấy gần gia đình.
