Khi một người muốn ra ngoài, một người muốn ở nhà vào cuối tuần, đó thường là khác biệt về cách mỗi người lấy lại sức: có người hồi sức nhờ gặp gỡ, đi lại, có người hồi sức nhờ yên tĩnh. Không ai đúng hơn ai. Cách sống chung là nói rõ mỗi người cần gì để thấy cuối tuần "đáng", rồi chia lịch: có lúc đi cùng nhau, có lúc mỗi người làm điều mình thích, và có lúc ở nhà cùng nhau mà không ai thấy bị bỏ rơi.
Cùng một cuối tuần, hai mong muốn
Thử hình dung: sáng thứ bảy, Long đã hẹn nhóm bạn đi cà phê, chiều định chở vợ đi ăn ở một quán mới mở, tối về nhà bố mẹ. Vợ anh, Hương, sau một tuần dạy học liên tục, chỉ mong được ngủ dậy muộn, nấu một bữa trưa chậm rãi, đọc sách, tối xem phim trên sofa. Long thấy vợ "lười đi đâu". Hương thấy chồng "không bao giờ ngồi yên". Đến tối chủ nhật, cả hai đều mệt: anh vì đi một mình, chị vì đi theo mà không muốn.
Khác biệt kiểu này rất phổ biến. Trong tâm lý học tính cách, hướng ngoại (extraversion) là một trong năm nhóm đặc điểm lớn được nghiên cứu nhiều nhất. Người có điểm hướng ngoại cao thường thấy phấn chấn khi gặp nhiều người, có nhiều hoạt động; người hướng nội hơn thường cần thời gian yên tĩnh để hồi lại sau những ngày đông người. Đây là đặc điểm tính cách, có mức độ, không phải hai "loại người" tách biệt, và càng không phải là tật xấu cần sửa.
Đừng biến tính cách thành lời trách
Những câu như "em lúc nào cũng chỉ muốn ở nhà", "anh không chịu được yên một phút" nhắm vào con người, không vào cuối tuần. John Gottman gọi kiểu này là chỉ trích, khác với phàn nàn về một việc cụ thể. Nghe chỉ trích, người kia sẽ bảo vệ tính cách của mình thay vì bàn lịch.
Thử chuyển sang nói về nhu cầu:
- "Sau một tuần ở lớp, em cần ít nhất nửa ngày yên tĩnh. Không có nó, thứ hai em đi làm như chưa nghỉ."
- "Anh thấy cuối tuần mà không gặp ai, không đi đâu là anh bức bối. Anh cần ra ngoài ít nhất một buổi."
- "Em thích đi với anh, nhưng em ngại đi chỗ đông người. Đi hai đứa thì em thích."
- "Anh muốn em đi cùng anh gặp bạn, vì anh muốn bạn anh biết em, không phải vì anh không chịu được ở nhà."
Những câu ấy mở ra chuyện bàn bạc. Hai nhu cầu đều thật, và đều có thể được đáp ứng một phần.
Chia cuối tuần thành nhiều phần
Một cuối tuần có ít nhất bốn buổi: sáng và chiều thứ bảy, sáng và chiều chủ nhật, chưa kể buổi tối. Có rất nhiều cách chia:
| Kiểu sắp xếp | Cách làm | Hợp với cặp nào |
|---|---|---|
| Luân phiên theo tuần | Tuần này đi theo ý người này, tuần sau theo ý người kia | Hai người khác nhau rõ, đều linh hoạt |
| Chia theo buổi | Một buổi đi chơi, một buổi ở nhà | Phần đông các cặp |
| Đi riêng, gặp lại | Người thích ra ngoài đi gặp bạn, người thích ở nhà nghỉ; tối ăn cùng nhau | Cặp đã đủ tin nhau, không thấy thế là xa cách |
| Ra ngoài kiểu yên | Đi dạo công viên sớm, quán vắng, về quê | Người ở nhà vẫn muốn đổi gió nhưng không muốn đông |
| Ở nhà kiểu vui | Mời một hai người bạn tới nhà, nấu ăn cùng | Người thích gặp người nhưng muốn chiều người kia |
Không có cách nào hợp mãi mãi. Khi có con nhỏ, khi một người đổi việc, khi ốm, lịch sẽ phải xem lại.
Đi riêng có phải là xa nhau
Nhiều cặp ngại để người kia đi chơi một mình, sợ như vậy là "không còn chung". Thực tế, có không gian riêng và có bạn bè riêng là điều bình thường trong một mối quan hệ khoẻ mạnh. Điều quan trọng là hai người cùng đồng ý, và vẫn có những khoảng thời gian dành riêng cho nhau trong tuần.
Có vài điều giúp đi riêng mà không ai thấy bị bỏ rơi:
- Nói trước, không đợi tới sáng thứ bảy mới báo.
- Hẹn lúc gặp lại: "Năm giờ anh về, mình đi chợ nấu cơm nhé."
- Kể lại cho nhau buổi của mình khi gặp lại.
- Không biến việc đi riêng thành lời trách ngầm: "Anh đi vui nhé, em ở nhà một mình cũng được" là câu nói có gai.
Ở nhà cùng nhau mà vẫn thấy "có nhau"
Người thích ra ngoài hay than: ở nhà thì mỗi người một góc, người xem điện thoại, người đọc sách, chẳng khác gì ở một mình. Đây là điểm đáng chú ý, vì nhiều khi điều người hướng ngoại cần không hẳn là "đi đâu", mà là được làm gì đó cùng nhau. Một buổi ở nhà vẫn có thể có phần chung:
- Nấu một món mới cùng nhau, mỗi người một việc.
- Cùng dọn lại ban công, trồng mấy chậu cây.
- Chọn chung một bộ phim, xem xong ngồi bàn về nó.
- Gọi video cho ông bà, cho người bạn ở xa, cả hai cùng nói.
- Đặt điện thoại vào một chỗ trong một tiếng, ngồi uống nước nói chuyện.
Với người thích ở nhà, những việc này không tốn sức như một buổi đi chơi đông người. Với người thích ra ngoài, chúng cho cảm giác cuối tuần có một "sự kiện" của hai người. Không phải lúc nào cũng phải chọn giữa đi và ở; đôi khi chỉ cần ở mà có nhau.
Ngược lại, người thích ở nhà cũng có thể nói rõ: có những lúc mình cần ở một mình thật, không phải vì giận. "Chiều nay em đọc sách một mình nhé, tối em ra với anh" giúp người kia không hiểu nhầm sự im lặng là xa cách.
Khi một người luôn là người nhường
Có cặp nhìn ngoài thì ổn, nhưng thật ra cuối tuần luôn chạy theo ý một người, người kia nhường mãi rồi im lặng. Lâu dần, người nhường sẽ thấy cuối tuần không còn là của mình. Có thể tự hỏi: trong tháng qua, có bao nhiêu buổi diễn ra theo ý mình? Nếu câu trả lời là gần như không có, đó là lúc nói ra: "Em muốn tháng này có hai buổi theo ý em."
Ngược lại, nếu thấy người kia ít khi đề nghị gì, có thể chủ động hỏi: "Cuối tuần này em muốn làm gì? Anh theo em."
Áp dụng được ngay
- Tối thứ năm, mỗi người nói một câu: "Cuối tuần này mình cần gì để thấy được nghỉ?"
- Chia bốn buổi cuối tuần trên giấy: buổi nào đi cùng, buổi nào riêng, buổi nào ở nhà.
- Thử một kiểu "ra ngoài yên": đi dạo buổi sớm, ngồi quán vắng hai người.
- Đếm lại tháng qua: mỗi người được bao nhiêu buổi theo ý mình?
- Câu mẫu: "Sáng thứ bảy anh đi cà phê với bạn nhé, em ở nhà nghỉ. Chiều mình đi dạo hồ hai đứa, tối về nấu cơm. Anh thấy được không?"
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng một người thích đi chơi, một người thích ở nhà phải làm sao?
Nói rõ mỗi người cần gì để thấy cuối tuần là được nghỉ, rồi chia lịch: có buổi đi cùng, có buổi ở nhà, có buổi mỗi người làm điều mình thích. Có thể luân phiên theo tuần hoặc chia theo buổi tuỳ hai người.
Hướng nội và hướng ngoại có hợp nhau không?
Có thể rất hợp. Hướng nội, hướng ngoại là đặc điểm tính cách có mức độ, không phải hai loại người tách biệt. Điều quan trọng là hai người hiểu mỗi người lấy lại sức theo cách khác nhau và cùng sắp xếp cho cả hai được đáp ứng.
Để người yêu đi chơi riêng có sao không?
Có không gian và bạn bè riêng là bình thường trong một mối quan hệ khoẻ mạnh, miễn là hai người đồng ý. Nói trước, hẹn giờ gặp lại và kể lại cho nhau giúp đi riêng mà không ai thấy bị bỏ rơi.
Lúc nào cũng phải nhường người yêu chuyện đi chơi thì sao?
Nếu gần như mọi buổi đều theo ý người kia, hãy nói ra một mong muốn cụ thể, ví dụ tháng này mình muốn có hai buổi theo ý mình. Nhường mãi mà im lặng lâu dần dễ thành bực bội.
